Mùa tách đàn: tổ chức một đợt tách ở quy mô trại

Cơ hội tách chỉ đến một hai lần mỗi năm. Chuẩn bị thiếu là lỡ cả năm — và không có cách nào bù lại trong năm đó.

Chuẩn bị trước cả tháng

Chọn đàn để tách — theo dữ liệu

Ở quy mô trại, không tách đều tay. Dùng nhật ký và hồ sơ tổ để chọn:

1. Đàn có nhiều dấu hiệu sẵn sàng cùng lúc — cấu trúc kín gần hết thùng, ong bám mặt trong nắp, ra vào rất dày, nhiều hũ đầy, khu ấu trùng rộng có buồng mới
2. Thuộc dòng khoẻ — so theo tổ mẹ qua các năm
3. Không vừa qua sự cố — mốc, kiến, nắng gắt
4. Không vừa bị thu hoạch — đàn đang xây lại
5. Đã đủ thời gian từ lần tách trước — vài tháng để hồi hoàn toàn

Quyết định quan trọng nhất là điểm 2: ưu tiên tách từ dòng khoẻ, dừng nhân từ dòng hay có vấn đề. Đây là quyết định có tác động lớn nhất và cũng miễn phí nhất.

Trong đợt tách

• Làm vào buổi sáng, trời đã ấm nhưng chưa nắng gắt
• Không làm hết trong một ngày nếu nhiều đàn — mệt thì thao tác cẩu thả
• Mỗi tổ làm gọn trong thời gian ngắn nhất — tổ mở lâu là mất nhiệt và mất ẩm
• Không cạo dọn thêm ngoài phần cần chia
• Giữ màng bao quanh khu ấu trùng càng nguyên càng tốt
• Ghi ngay — tổ mẹ, tổ con, bên nào giữ chúa

Điểm quan trọng nhất khi chia: bên không có chúa phải có ấu trùng đủ tuổi để đàn tạo chúa mới. Không có nguyên liệu đó thì bên đó chỉ teo dần rồi sập.

Theo dõi cả đợt sau khi tách

Ba tuần đầu là giai đoạn quyết định, và ở quy mô trại thì phải theo dõi có hệ thống, không dựa vào ấn tượng:

1. Tuần 1 — có ong canh cửa không, có ra vào không
2. Tuần 2 — ống cửa có được đắp lại không
3. Tuần 3 — có ong chở phấn về không. Mốc quan trọng nhất.
4. Ghi từng tuần cho từng đàn mới — không nhớ nổi nếu tách nhiều

Đàn nào sau ba tuần vẫn không thấy phấn thì nhiều khả năng không tạo được chúa — cân nhắc nhập lại thay vì để teo dần. Xử lý sớm còn cứu được quân.

Ba chỗ hay hỏng ở quy mô trại

Thiếu thùng đúng lúc

Đàn đủ điều kiện mà không có thùng sẵn là lỡ cơ hội của cả năm. Đây là lý do kho thùng dự phòng không phải xa xỉ.

Đặt đàn mới quá gần đàn mẹ

Khi tách nhiều đàn cùng đợt, dễ tiện tay đặt cạnh nhau. Nhưng ong nhớ vị trí và sẽ bay về tổ cũ — đàn mới mất quân đúng lúc cần nhất.

Tách quá nhiều đàn một đợt

Vượt quá số thùng, số vị trí, hoặc sức theo dõi của mình. Đàn mới cần chăm kỹ ba tháng — tách hai mươi đàn mà chỉ theo dõi nổi mười là mất một nửa.

Câu hỏi thường gặp