Sổ thu chi trại ong dú: chia khoản để biết lãi thật

Muốn biết trại ong dú lãi thật bao nhiêu, sổ thu chi phải chia khoản theo nhóm: giống, thùng và vật tư, công, vận chuyển, bán hàng và chi phí chung; bên thu cũng tách mật, tổ giống, dịch vụ. Cuối mỗi mùa cộng theo nhóm, lấy tổng thu trừ tổng chi, rồi tính thêm giá trị đàn tăng hay giảm trong trại thì mới ra con số thật.

Nhiều trại có ghi sổ nhưng chỉ ghi một cột tiền ra, một cột tiền vào. Cuối năm thấy dư một ít là yên tâm, trong khi có thể trại đang lỗ ở mảng bán mật và lời ở mảng bán giống, hoặc ngược lại. Không chia nhóm thì không bao giờ thấy được chỗ đó.

Sáu nhóm chi nên có trong sổ

Sáu nhóm này đủ cho phần lớn trại gia đình. Đừng chia quá vụn, vì sổ càng nhiều cột thì càng dễ bỏ ghi. Điều quan trọng là giữ nguyên cách chia suốt năm để cuối năm so được với năm trước.

Bên thu: tách theo nguồn để thấy mảng nào nuôi trại

• Mật: ghi theo lô thu hoạch, số chai, kênh bán (khách lẻ, đại lý, gửi xa).
• Tổ giống: ghi số tổ bán ra, bán cho ai, có bảo hành hay không.
• Sản phẩm phụ: sáp, keo ong và những thứ làm từ đó.
• Dịch vụ: tham quan, dạy nghề, đặt tổ thụ phấn cho vườn.

Khi thu đã tách, chi cũng nên gắn vào mảng tương ứng nếu được. Phí gửi hàng, chai lọ gắn vào mảng mật. Thùng cho tổ giống bán đi gắn vào mảng giống. Phần không gắn được thì để ở nhóm chung và chia cuối mùa.

Những khoản hay bị bỏ sót khiến lãi trông đẹp hơn thực tế

Công người nhà

Đây là khoản bị bỏ nhiều nhất. Vợ chồng, con cái làm trại không lấy tiền công nên không ghi. Kết quả là sổ báo lãi, nhưng thực ra cả nhà đang làm không công. Cách ghi đơn giản: mỗi buổi làm ghi số buổi vào nhóm công, cuối mùa quy đổi theo mức công thuê ngoài ở địa phương. Không cần trả, chỉ cần biết.

Hao mòn thùng và dụng cụ

Thùng gỗ dùng được nhiều năm. Nếu ghi trọn tiền đóng thùng vào năm đầu, năm đầu sẽ lỗ nặng và các năm sau lãi giả. Nên chia giá trị thùng cho số năm dùng ước tính, mỗi năm ghi một phần.

Đàn chết, đàn bỏ tổ

Đàn mất không phát sinh tiền ra, nhưng tài sản của trại giảm. Không ghi thì sổ không phản ánh được một mùa mưa tệ.

Mật hỏng, hàng hoàn

Mật ong dú chua thanh, nhiều nước, phải giữ ngăn mát. Lô nào lên men quá mức phải bỏ, chai nào bị khách trả lại vì rò, vì để ngoài nắng, đều cần ghi vào nhóm bán hàng.

Đàn trong trại cũng là tài sản: tính lãi thật thế nào

Khác với trồng rau, trại ong dú có một phần lãi nằm ngay trong trại dưới dạng đàn mới. Một mùa tách đàn tốt có thể chưa bán được nhiều mật, nhưng số đàn tăng lên rõ. Ngược lại, một mùa bán giống mạnh có thể thu nhiều tiền nhưng trại còn ít đàn hơn.

1. Đếm số đàn khoẻ đầu mùa và cuối mùa, ghi rõ vào trang đầu sổ.
2. Gán cho mỗi đàn một giá trị ước tính, thống nhất dùng suốt năm.
3. Lãi thật của mùa bằng thu trừ chi, cộng thêm phần giá trị đàn tăng, hoặc trừ đi phần giá trị đàn giảm.

Đàn tự tách để giữ lại nuôi tiếp không phải là thu tiền, nhưng làm tăng tài sản. Đàn bán đi là thu tiền nhưng làm giảm số đàn. Hai thứ này phải nhìn cùng nhau.

Ghi sổ thế nào cho bền

• Ghi ngay trong ngày, dù chỉ vài chữ. Để dồn cuối tuần thì quên một nửa.
• Một khoản một dòng: ngày, nhóm, nội dung, số tiền, ghi chú.
• Giữ hoá đơn, phiếu gửi hàng trong một bìa theo tháng.
• Cộng theo nhóm mỗi tháng, không đợi cuối năm.
• Tách tiền trại khỏi tiền nhà, nếu được thì dùng tài khoản riêng.

Sổ giấy hay bảng tính trên điện thoại đều được, miễn đều đặn. Các bài khác về vốn và chi phí ở quy mô trại nằm trong mục Chi phí và vốn đầu tư.

Đọc sổ cuối mùa: hỏi ba câu

Sổ ghi đủ một mùa thì ngồi lại trả lời ba câu:

• Mảng nào lãi, mảng nào lỗ? Có thể bán mật lẻ lãi tốt nhưng bán sỉ gần như hoà, hoặc bán giống gánh cả trại.
• Nhóm chi nào tăng bất thường? Vận chuyển tăng vì đi tuần quá nhiều điểm xa, vật tư tăng vì thùng hỏng nhanh.
• Số đàn tăng hay giảm, vì sao? Đối chiếu với lịch tách và nhật ký đàn chết.

Ba câu này là đầu vào cho kế hoạch mùa sau, và cũng là thứ ngân hàng hay đối tác sẽ hỏi khi trại muốn mở rộng.

Lời khuyên từ trại

Đừng đợi trại lớn mới ghi sổ. Ghi từ khi còn ít đàn thì lúc mở rộng đã có số liệu thật để dựa vào, không phải đoán. Ở trại Ong Quý, mật ong dú, tổ giống và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật được tách thành từng mảng để biết mảng nào đáng đầu tư thêm. Ai muốn xem cách một trại gia đình sắp xếp sản phẩm có thể tham khảo ongquy.com. Còn phần đếm đàn, lịch tách, đàn chết thì có thể ghi trên ứng dụng quản lý đàn để cuối mùa đối chiếu với sổ tiền.

Câu hỏi thường gặp